Onder de loep

In elk nummer wordt een deel van het leerplan of een aspect van het wiskundeonderwijs onder de loep genomen en uitgewerkt in een ruimer artikel.

Het astrolabium

In dit nummer maak je aan de hand van een model bestaande uit verhard papier en transparant kennis met een tiende-eeuws astrolabium uit Bagdad. In de middeleeuwen was Bagdad een stad waar wiskunde en wetenschappen een hoge bloei kenden. Een astrolabium is een vlakke schijf die de sterrenhemel voorstelt en die je kunt draaien ten opzichte van de horizon van een waarnemer. Het bij dit nummer gevoegde model is berekend voor de breedtegraad van Vlaanderen. Om te begrijpen wat het astrolabium is en hoe je ermee kunt werken, is ruimtelijk inzicht vereist. Aan de hand van enkele concrete opdrachten leren de leerlingen het astrolabium gebruiken. De projectiemethode die gebruikt is om de sterrenhemel op het astrolabium af te beelden heet stereografische projectie. Een eigenschap van stereografische projectie is dat cirkels op de hemelsfeer afgebeeld worden als cirkels op het astrolabium.

[ Lees meer ]

Goniometrie in 3, 4 en 5

Goniometrie is van alle tijden, zowel binnen als buiten het klaslokaal. Hoewel het onderwerp bij onze lezers goed bekend is, willen we hier enkele accenten leggen bij de leerstof over rechthoekige en willekeurige driehoeken en hun toepassingen, verwante hoeken en periodieke functies. Daarnaast vermelden we enkele boeiende zijsprongen voor sommige leerlingen: exacte berekening van goniometrische getallen met wortelvormen en het optellen van algemene sinusfuncties aan de hand van de optelling van vectoren.

[ Lees meer ]

Wiskunde en taal

Sommige leerlingen hebben het moeilijk met wiskunde omdat ze struikelen over taal. Dit is een probleem van anderstalige leerlingen maar het komt ook vaak voor bij leerlingen die Nederlands als moedertaal hebben. Hoe ga je er als wiskundeleerkracht mee om en wat ligt binnen je verantwoordelijkheid? Vanuit problemen in onze eigen klaspraktijk zochten we in de literatuur naar meer informatie. Een belangrijk inzicht dat we meekregen is dat je leerlingen niet minder maar juist meer met taal moet laten bezig zijn. Dit kan door rijke contexten aan te bieden, interactie uit te lokken en taalsteun te geven. We zochten uit wat dit kan betekenen voor je klaspraktijk en merkten dat kleine ingrepen al voor een positief effect kunnen zorgen.

[ Lees meer ]

Algebra oefenen met inzicht

De recente peiling wiskunde in de tweede graad aso toont minder goede resultaten voor algebra, vooral voor leerlingen die minder sterk zijn voor wiskunde. Problemen met algebra zijn niet nieuw en komen even goed elders in de wereld voor. Je kunt zeker niet alles oplossen met een betere didactiek, maar dat neemt niet weg dat er op dat vlak toch nog ruimte voor verbetering is. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we niet uitsluitend mogen inzetten op het gedachteloos inoefenen van basisvaardigheden. We moeten integendeel aansturen op een goede combinatie van rekenvaardigheid en algebraïsch inzicht. In het verleden maakten we een loep over het inzichtelijk aanbrengen van leerstof. Nu illustreren we met heel veel voorbeelden uit (vooral) de eerste en tweede graad hoe je de leerstof kunt inoefenen terwijl je tegelijk blijft werken aan het opbouwen van inzicht.

[ Lees meer ]

Symmetrie

Symmetrische patronen kom je tegen in de natuur, in het straatbeeld en in de kunst. Maar symmetrie is ook een sleutelbegrip in de wiskunde en de natuurwetenschappen. Het is de moeite waard om in de wiskundelessen meer aandacht te besteden aan symmetrische figuren en symmetriegroepen. In deze loep zetten we de stap van transformaties naar symmetriegroepen. We laten zien hoe leerlingen van de derde graad de symmetriegroepen van rozetten en strookpatronen (friezen) kunnen ontdekken. Aan de hand van opdrachten bewijzen ze dat er juist zeven groepen van strookpatronen mogelijk zijn. Sommige activiteiten en opdrachten uit deze loep kunnen ook in de eerste en de tweede graad ingelast worden.

[ Lees meer ]

Priemgetallen

Priemgetallen zijn de bouwstenen van de natuurlijke getallen. Priemgetallen hebben mooie eigenschappen. Sommige daarvan zijn al van in de tijd van Euclides gekend en bewezen, andere zijn nog open problemen en wachten nog op een bewijs of een tegenvoorbeeld. We focussen op eigenschappen en vermoedens die bij de leerlingen verwondering wekken. Daarnaast gaan we ook op zoek naar priemtests. Bij dit alles komen wel wat bewijsvormen kijken.

[ Lees meer ]

Goochelen in de wiskundeles

Een goocheltruc trekt altijd de aandacht. "Hé, hoe is dat mogelijk?" In deze loep beschrijven we een vijftiental goocheltrucs die de leerlingen met wiskunde kunnen verklaren. Er zit goochelmateriaal in voor alle graden. Een greep uit de wiskundige onderwerpen waar de trucs op gebaseerd zijn: rekenen met letters, deelbaarheid, rijen, kansverdelingen... en vooral leren schematiseren, modelleren en problemen oplossen.

[ Lees meer ]

Wiskunde en breien

Handwerken, zowel breien als haken, is weer helemaal in! Allerlei initiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond: breicafés, wildbreiacties, tentoonstellingen… In deze loep laten we je beperkt kennismaken met brei- en haaktechnieken. We leren een breipatroon begrijpen en berekenen o.a. hoe je een tennisbal breiend kan inpakken. Tijdens het modelleren van de verschillende projectjes komt er op een verrassende wijze wiskunde bovendrijven: van de euclidische deling over exponentiële functies naar diophantische vergelijkingen.

[ Lees meer ]

Recht doen aan evenredigheden

Het onderwerp ‘evenredigheid’ vormt een schakel tussen de verhoudingstabellen in de lagere school en de functies in de tweede en de derde graad. In het eerste jaar s.o. is er bij verschillende onderwerpen de gelegenheid om de kennis uit de lagere school levendig te houden. In het tweede jaar worden naast tabellen ook grafieken en formules gebruikt om evenredige en andere verbanden te beschrijven. In de tweede graad duiken evenredigheden regelmatig op in de meetkunde en wetenschappen. We benadrukken in deze loep dat evenredigheid een model is voor een welbepaald soort verband tussen variabele grootheden, naast andere soorten verbanden.

[ Lees meer ]

Leren modelleren

Modelleren is een belangrijk aspect van wiskunde. Met modelleren bedoelen we hier niet kartonnen modellen van veelvlakken knutselen, maar fenomenen uit de realiteit beschrijven met wiskundige objecten zoals functies of matrices. We beperken ons niet tot kant-en-klare wiskundige modellen, maar we betrekken de leerlingen ook bij het vereenvoudigen en vertalen naar een wiskundig model, bij het interpreteren van de resultaten en het kritisch evalueren van het model. Er is een stuk over eerstegraadsfuncties voor de tweede graad. Leerlingen van de derde graad modelleren schuimkragen, flessen en olifantenpopulaties.

[ Lees meer ]